Wydawca treści
Bezpieczna wyprawa do lasu
Wędrówka po lesie to w dzisiejszym, pełnym bodźców świecie może mieć wręcz znaczenie terapeutyczne. By tak się stało, musi być bezpieczna. Na co zwrócić uwagę, ruszając do lasu?
Naładowany telefon
Dziś, gdy niemal każdy ma w kieszeni smartfon, który lokalizuje nas w przestrzeni, przestajemy się obawiać, że gdziekolwiek zabłądzimy. Urządzenie musi jednak działać. Wybierając się w nieznany teren leśny, zadbajmy o to, by bateria była w pełni naładowana.
Telefon przyda się nie tylko do lokalizacji. Będzie niezbędny, by w razie trudnej sytuacji wezwać pomoc.
W lesie bywa różnie z zasięgiem sieci komórkowych. Jest słabszy w głębi kompleksów, w sezonie wegetacyjnym przy pełnym ulistnieniu, w zależności od pogody. Dlatego też w głębi lasu gorzej działają – albo nie działają wcale – internetowe aplikacje mapowe (Google Maps).
Sygnał GPS potrzebny do lokalizacji nie wymaga zasięgu telefonii komórkowej. Dlatego warto zainstalować aplikację mapową mBDL i mieć ze sobą wszystkie leśne mapy zawsze, niezależnie od zasięgu.
mBDL to Mobilny Bank Danych o Lasach, zasób o wiele bogatszy niż klasyczna mapa. Dzięki cyfrowym mapom poznamy wiek i gatunki drzew w konkretnych lokalizacjach. A nawet zakres prac, jakie zostały w nich zaplanowane, niezależnie od tego, czy las jest własnością państwa, gminy czy osoby prywatnej (ta informacja też tam będzie).
Od mankamentów towarzyszących elektronice wolna jest klasyczna papierowa mapa. W komplecie z kompasem ułatwi orientację i zabezpieczy przed zbędnym kluczeniem po leśnych drogach lub zabłądzeniem. Wiele nadleśnictw wydaje takie mapy.
Zgubiłem się w lesie. Jak próbować odnaleźć drogę?
Mimo możliwości, jakie daje współczesna technika, ludzie nadal gubią się w lasach. Co, gdy tak się stanie?
Przede wszystkim nie wpadajmy w panikę. Usiądź chwilę, zbierz myśli i przypomnij sobie opis terenu w którym jesteś. Warto wytężyć słuch, bo czasem słychać z daleka szum głównej drogi, pociąg lub odgłosy miasta. Wypatrywać charakterystycznych punktów terenu, jak linie wysokiego napięcia, gazociągi czy ślady użytkowania dróg – zwykle prowadzą do miejscowości lub dróg publicznych. W górach można podążać „z nurtem”, czyli iść wzdłuż potoku schodząc w dół, w ten sposób zwiększa się szansa dojścia do wioski lub drogi.
Jeśli masz działający telefon, ktokolwiek go odbierze, zada oczywiste pytanie: gdzie jesteś? Żeby odpowiedzieć coś więcej niż tylko „w ciemnym lesie”, postaraj się odnaleźć i wskazać konkretne szczegóły terenowe: ambona myśliwska, paśnik, znak lub tablica informacyjna, siatka ogrodzeniowa. Dla lokalnego leśnika to wiele mówiące szczegóły. Idealny do lokalizacji będzie słupek oddziałowy.
Lasy należące do państwa są zwykle podzielone na prostokątne oddziały. W przecięciu dróg, które są granicami oddziałów, w narożniku jednego z nich, znajdziesz kamienny słupek oddziałowy. Czarną farbą będą na nim wypisane numery oddziałów, ku którym zwracają się lica słupka. Te numery podane służbom ratunkowym czy leśnikowi pozwolą bezbłędnie zidentyfikować, gdzie jesteś. Leśnik może podpowiedzieć, w którą z dróg się skierować.
Słupek pozwoli z łatwością ustalić twoje położenie na leśnej mapie, gdzie zaznacza się oddziały. Gdy na słupku są numery czterech oddziałów, to narożnik pomiędzy dwoma najniższymi numerami wskazuje na ogół kierunek północny-zachód.
Leśnik perfekcyjnie zlokalizuje nas także na podstawie tabliczki (czerwonej w Lasach Państwowych) służącej do ewidencjonowania drewna. Znajdziemy tam dwa rzędy cyfr. Dolny to kod leśnictwa, górny – numer kolejnego stosu lub sztuki drewna. Numery są w bazie danych Lasów Państwowych, połączonej z mapą.
Natrafiłem na zakaz wstępu do lasu. Dlaczego?
Nie każdy fragment lasu jest dostępny dla turystów. Z zapisów ustawy o lasach wynika, że stale nie wolno wchodzić na obszary zagrożone erozją (najczęściej są to niebezpieczne dla ludzi osuwiska), na wszystkie uprawy leśne do 4 metrów wysokości, do ostoi zwierząt, na leśne powierzchnie doświadczalne i do drzewostanów nasiennych.
Zakazy są ustanawiane ze względu na dobro lasu bądź bezpieczeństwo ludzi. Taki charakter ma zakaz wstępu w miejscu, gdzie trwają prace leśne. To oczywiste, że nie należy go naruszać, gdy pracują maszyny i ścinane są drzewa. Znaki zakazujące wstępu ustawia się na drogach leśnych. Zakaz obowiązuje również wtedy, gdy na powierzchni nikt nie pracuje.
Zakaz wstępu może pojawić się także okresowo, wprowadzony przez nadleśniczego w związku z ogromnym zagrożeniem pożarowym, klęskami żywiołowymi (np. wiatrołomy czy okiść) oraz wykonywanymi zabiegami chemicznymi z zakresu ochrony lasu (stosowanymi wyjątkowo, gdy inne metody ochrony lasu nie przynoszą rezultatu). Takie zakazy są ustanowione w trosce o życie i zdrowie ludzi odwiedzających las i należy ich bezwzględnie przestrzegać.
Nieprzestrzeganie zakazu wstępu do lasu jest wykroczeniem, które - oprócz świadomego narażenia własnego życia i zdrowia - może być także ukarane mandatem. Tu znów warto rekomendować mBDL, który zawiera mapę zakazów wstępu do lasu.
Oczywiście ograniczenia dotyczą także obszarów chronionych, rezerwatów przyrody i parków narodowych. Tam poruszamy się po wyznaczonych szlakach.
Uwaga polowanie
Las służy rekreacji i wypoczynku, spełnia wiele rozmaitych funkcji społecznych, ale jest także jednocześnie obwodem łowieckim, gdzie mogą trwać polowania. Nie można żądać od myśliwych zaprzestania polowania, ale także myśliwi muszą tolerować i przewidzieć obecność ludzi w lesie.
W lesie polowania zbiorowe odbywają się między październikiem a styczniem, zwykle w weekendy i w ciągu dnia. Organizatorzy powinni je zgłaszać gminom. Te publikują informację o polowaniach na stronach internetowych najdalej pięć dni przed rozpoczęciem polowania. Przepisy nakazują również, by obszar, na którym odbędzie się polowanie zbiorowe oznakowywać tablicami.
Powyższe wymogi nie dotyczą polowań indywidualnych. Jednak regulamin polowań rygorystycznie określa zasady oddawania strzałów, polowania i zabezpiecza bezpieczeństwo ludzi. Myśliwi są dobrze wyszkoleni, świetnie znają teren i to zwykle oni dostosowują się do ruchu turystycznego w lesie.
Czy bać się dzikich zwierząt?
Choć bardzo małe, to bardzo niebezpieczne okazują się kleszcze. Samo ugryzienie nie jest dotkliwe, ale już konsekwencje chorób, które przenoszą mogą być niezwykle poważne. Istnieje szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Przyjmują ją regularnie wszyscy leśnicy. Rekomendujemy jej przyjmowanie wszystkim miłośnikom wędrówek w terenie i grzybobrania. Tym bardziej, że obecnie kleszcze spotykamy nie tylko w lasach, a ze względu na panujące temperatury – przez większą część roku.
Nie ma szczepionki przeciw boreliozie. Jedyny sposób to unikać ugryzień kleszczy poprzez odpowiednie ubieranie się (jak najmniej odkrytych rąk i nóg), kontrolowanie odzieży i ciała po powrocie z lasu, stosowanie odstraszających pajęczaki i owady repelentów.
W polskich lasach coraz bardziej powszechne są duże drapieżniki: wilki i niedźwiedzie. Zwierzęta same z siebie nie bywają agresywne wobec ludzi. Niebezpieczne dla ludzi stają się w sytuacjach, kiedy same poczują się zagrożone. Takie ewidentne okoliczności to penetrowanie miejsc rozrodu (nor, gawr), rozdzielenie z młodymi, zablokowanie jedynej drogi ucieczki. Może do nich dojść przy naszej całkowitej nieświadomości. Dlatego dostrzegłszy drapieżniki, lepiej obserwować je z oddali, nie zbliżając się. To samo dotyczy dzików – mogą być niebezpieczne zaniepokojone, szczególnie z młodymi czy żmij, których jad może być dla człowieka śmiertelny.
Zawsze z dużą ostrożnością należy traktować zwierzęta, które nie wykazują lęku przed człowiekiem czy sprawiające wrażenie chorych. To mogą być objawy wścieklizny. Jej przypadki zdarzają się co prawda rzadko (szczepionki przeciwko wściekliźnie rozrzuca się z samolotów), jest to jednak bardzo groźna w skutkach choroba.
Gdzie spotkać leśnika?
Leśnika terenowego najłatwiej zastać w kancelarii (biurze) leśnictwa. Każdy leśniczy na tablicy informacyjnej przed leśniczówką oraz na drzwiach kancelarii podaje informację, kiedy przyjmuje interesantów. Zwykle są to godziny przedpołudniowe. Najlepiej umówić się wcześniej telefonicznie na spotkanie.
Warto pamiętać, że leśniczy, pomimo tego, że pełni służbę dbając o las i chroniąc go przed zagrożeniami, nie pracuje całą dobę ale w wyznaczonych godzinach.
Można też zadzwonić do Straży Leśnej, która patroluje teren całego nadleśnictwa. Numery telefonów znajdują się w zakładce kontakt.
Pamiętajmy! W przypadkach zagrożenia zdrowia i życia dzwonimy na numer 112.
Najnowsze aktualności
Polecane artykuły
Obszary natura 2000
Obszary natura 2000
Sieć obszarów Natura 2000 jest formą ochrony przyrody wprowadzoną do polskiego porządku prawnego w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Na sieć obszarów Natura 2000 składają się obszary wyznaczane dla ochrony populacji dziko występujących ptaków albo siedlisk przyrodniczych albo innych niż ptaki dziko żyjących gatunków zwierząt lub roślin – będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty:
- obszary specjalnej ochrony ptaków, będące konsekwencją realizacji postanowień Dyrektywy 79/409/EWG, tzw. dyrektywy ptasiej (obecnie zastąpiona przez Dyrektywę 2009/147/WE), to obszary wyznaczone do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w których ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego okresie albo stadium rozwoju. Obszary specjalnej ochrony ptaków są wyznaczane na podstawie art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, a następnie notyfikowane (oficjalnie zgłaszane) Komisji Europejskiej.
- specjalne obszary ochrony siedlisk, będące konsekwencją realizacji postanowień Dyrektywy 92/43/EWG, tzw. dyrektywy siedliskowej, to obszary wyznaczone w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt, albo w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub stanu ochrony tych gatunków. Specjalne obszary ochrony siedlisk wyznacza się na podstawie art. 27a ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, po uzgodnieniu propozycji obszaru z Komisją Europejską w terminie 6. lat od zatwierdzenia takiego obszaru przez Komisję Europejską jako „obszar mający znaczenie dla Wspólnoty”.
- obszary mające znaczenie dla Wspólnoty, będące konsekwencją postanowień Dyrektywy 92/43/EWG, tzw. dyrektywy siedliskowej, to projektowane specjalne obszary ochrony siedlisk, które zostały już zatwierdzone decyzją Komisji Europejskiej, ale dla których jeszcze nie wydano aktu prawa krajowego (rozporządzenia) – wówczas uzyskają status specjalnych obszarów ochrony siedlisk; obszary takie w założeniu mają przyczyniać się do zachowania lub odtworzenia stanu właściwej ochrony siedliska lub gatunku zwierzęcia czy rośliny, a także mogą znacząco przyczyniać się do spójności sieci obszarów Natura 2000 i zachowania różnorodności biologicznej.
Podkreślenia wymaga fakt, że sieć obszarów Natura 2000 może obejmować swym zasięgiem częściowo lub całkowicie czyli pokrywać się z powierzchnią obszarów i obiektów objętych innymi formami ochrony przyrody, takimi jak: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne czy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
Z danych najnowszego Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025 wynika, że w kraju według stanu na 31 XII 2024 r. wyznaczono:
- 145 obszarów specjalnej ochrony ptaków o łącznej powierzchni 5 565 700 ha,
- 868 specjalnych obszarów ochrony siedlisk o łącznej powierzchni 3 864 300 ha [GUS, warszawa 2025].
W Nadleśnictwie Świerklaniec zlokalizowany jest według stanu na 31 XII 2025 r. jest 1 specjalny obszar ochrony ptaków „Bagno Bruch koło Pyrzowic”, położony w granicach Miasta i Gminy Woźniki. Został on pierwotnie zatwierdzony Decyzją Komisji z dnia 10 stycznia 2011 r. w sprawie przyjęcia na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG czwartego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny, a następnie uściślono jego powierzchnię na 38,87 ha Decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2020/97 z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie przyjęcia trzynastego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny. Następnie obszar ten został wyznaczony Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 25 marca 2022 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Bagno Bruch koło Pyrzowic (PLH 240035).
Specjalny obszar ochrony siedlisk „Bagno Bruch koło Pyrzowic” chroni na swym terenie m.in.:
- 7140 torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością Scheuchzerio-Caricetea), zajmujące aktualnie 0,82 ha powierzchni obszaru,
- 91D0 bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum) i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne, reprezentowane przez borealny bór bagienny pokrywający 21,43 ha jego powierzchni.
Siedlisko przyrodnicze torfowisk przejściowych i trzęsawisk jest wykształcone w nietypowej formie – ma ono w przeważającej części charakter antropogeniczny: wykształcone jest wtórnie na starych, szerokich, podwójnych rowach melioracyjnych, rozcinających centralnie nieckę torfowiskową. W rowach roślinność torfowiskowa w formie przewodnionego pła mszarnego. Ponadto przy rowach zachowane bardzo niewielkie resztki otwartej roślinności torfowiskowej na murszejących torfach. Jedynie w południowej części obszaru potwierdzono niewielki powierzchniowo fragment płatu torfowiska przejściowego, zajmującego niewielką polanę, na której obserwuje się sukcesję w kierunku boru bagiennego.
Siedlisko przyrodnicze sosnowych borów bagiennych pierwotnie zajmowało obrzeża niecki torfowiskowej, a następnie rozprzestrzeniło się na wcześniej otwarty teren torfowiska przejściowego po zmianie stosunków wodnych w pierwszej połowie XX wieku, zmieniających układ hydrologiczny niecki. Drzewostany w znacznej mierze młode równowiekowe, o złym stanie zachowania, lokalnie przechodzące w bory trzęślicowe. Lokalnie uderzająco zły stan zdrowotny drzew – znaczne ilości posuszu, sosny zamierają i przewracają się na murszach. Uwodnienie, z uwagi na zaistniałe zmurszenie torfów, złe - zaskakujący jest jednak stały (choć nieliczny) udział w runie gatunków typowych dla siedliska, a także warstwy mszystej. Miejscowo zachowane są prześwietlone starsze drzewostany o charakterze typowym dla siedliska. Tereny wyżej położone zajmują wilgotne bory trzęślicowe (Molinio-Pinetum).
Na terenie obiektu stwierdzono stanowiska roślin podlegających ochronie ścisłej - rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia) oraz częściowej – modrzewnica zwyczajna (Andromeda polifolia), bagno zwyczajne (Ledum palustre), torfowiec kończysty (Sphagnum fallax) i torfowiec frędzlowaty (Sphagnum fimbriatum), próchniczek błotny (Aulacomium palustre), widłoząb kędzierzawy (Dicranum polysetum), rokietnik pospolity (Dicranum schreberi), płonnik pospolity (Polytrichum commune), a także gatunków regionalnie rzadkich – żurawina błotna (Oxycoccus palustris), przygiełka biała (Rhynchospora alba), turzyca nitkowata (Carex lasiocarpa), wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum), wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium), borówka bagienna (Vaccinium uliginosum); od kilku już lat nie udało się potwierdzić stanowiska widłaczka torfowego (Lycopodiella innundata), który kilka lat wcześniej tworzył płat o wielkości ok. 1 m2 w obrębie pła mszarnego na północy obszaru. Najprawdopodobniej stanowisko zostało zniszczone przez dziki wskutek zbuchtowania płatu pła mszarnego.
Przez kilkanaście ostatnich lat nie stwierdzono obniżania się poziomu wody gruntowej w obrębie samej niecki torfowiskowej w stosunku do lat ubiegłych, pło mszarne ma wyraźnie przewodniony charakter. Odpływ wody powierzchniowej został w poprzednich latach zahamowany poprzez zasypanie starego rowu melioracyjnego, odprowadzającego wodę z niecki torfowiskowej w kierunku zachodnim. W obrębie torfowiska przejściowego widoczne jest wkraczanie wierzby szarej i uszatej, natomiast w zbiorowisku boru bagiennego zauważalny jest postępujący wzrost udziału trzęślicy modrej. Niepokojącym zjawiskiem jest spontaniczna ekspansja czeremchy późnej do drzewostanów (wilgotnych borów trzęślicowych), stanowiących „strefę buforową” dla siedlisk pozostających przedmiotem ochrony.
Podstawą wszelkich działań ochroniarskich na terenie chronionego obszaru jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 27 listopada 2020 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Bagno Bruch koło Pyrzowic PLH240035, zaktualizowane następnie Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 10 października 2024 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Bagno Bruch koło Pyrzowic PLH240035.
Nadleśnictwo Świerklaniec, w ramach udostępniania informacji o środowisku, przekazuje zainteresowanym osobom wyniki corocznych przeglądów oraz udostępnia posiadane standardowe formularze danych dla obszaru Natura 2000 (z zastrzeżeniem danych wrażliwych).