Sieć obszarów Natura 2000 jest formą ochrony przyrody wprowadzoną do polskiego porządku prawnego w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Na sieć obszarów Natura 2000 składają się obszary wyznaczane dla ochrony populacji dziko występujących ptaków albo siedlisk przyrodniczych albo innych niż ptaki dziko żyjących gatunków zwierząt lub roślin – będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty:

- obszary specjalnej ochrony ptaków, będące konsekwencją realizacji postanowień Dyrektywy 79/409/EWG, tzw. dyrektywy ptasiej (obecnie zastąpiona przez Dyrektywę 2009/147/WE), to obszary wyznaczone do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w których ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego okresie albo stadium rozwoju. Obszary specjalnej ochrony ptaków są wyznaczane na podstawie art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, a następnie notyfikowane (oficjalnie zgłaszane) Komisji Europejskiej.

- specjalne obszary ochrony siedlisk, będące konsekwencją realizacji postanowień Dyrektywy 92/43/EWG, tzw. dyrektywy siedliskowej, to obszary wyznaczone w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt, albo w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub stanu ochrony tych gatunków. Specjalne obszary ochrony siedlisk wyznacza się na podstawie art. 27a ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, po uzgodnieniu propozycji obszaru z Komisją Europejską w terminie 6. lat od zatwierdzenia takiego obszaru przez Komisję Europejską jako „obszar mający znaczenie dla Wspólnoty”.

- obszary mające znaczenie dla Wspólnoty, będące konsekwencją postanowień Dyrektywy 92/43/EWG, tzw. dyrektywy siedliskowej, to projektowane specjalne obszary ochrony siedlisk, które zostały już zatwierdzone decyzją Komisji Europejskiej, ale dla których jeszcze nie wydano aktu prawa krajowego (rozporządzenia) – wówczas uzyskają status specjalnych obszarów ochrony siedlisk; obszary takie w założeniu mają przyczyniać się do zachowania lub odtworzenia stanu właściwej ochrony siedliska lub gatunku zwierzęcia czy rośliny, a także mogą znacząco przyczyniać się do spójności sieci obszarów Natura 2000 i zachowania różnorodności biologicznej.

Podkreślenia wymaga fakt, że sieć obszarów Natura 2000 może obejmować swym zasięgiem częściowo lub całkowicie czyli pokrywać się z powierzchnią obszarów i obiektów objętych innymi formami ochrony przyrody, takimi jak: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne czy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.

Z danych najnowszego Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025 wynika, że w kraju według stanu na 31 XII 2024 r. wyznaczono:

- 145 obszarów specjalnej ochrony ptaków o łącznej powierzchni 5 565 700 ha,

- 868 specjalnych obszarów ochrony siedlisk o łącznej powierzchni 3 864 300 ha [GUS, warszawa 2025].

W Nadleśnictwie Świerklaniec zlokalizowany jest według stanu na 31 XII 2025 r. jest 1 specjalny obszar ochrony ptaków „Bagno Bruch koło Pyrzowic”, położony w granicach Miasta i Gminy Woźniki. Został on pierwotnie zatwierdzony Decyzją Komisji z dnia 10 stycznia 2011 r. w sprawie przyjęcia na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG czwartego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny, a następnie uściślono jego powierzchnię na 38,87 ha Decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2020/97 z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie przyjęcia trzynastego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny. Następnie obszar ten został wyznaczony Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 25 marca 2022 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Bagno Bruch koło Pyrzowic (PLH 240035).

Specjalny obszar ochrony siedlisk „Bagno Bruch koło Pyrzowic” chroni na swym terenie m.in.:

- 7140 torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością Scheuchzerio-Caricetea), zajmujące aktualnie 0,82 ha powierzchni obszaru,

- 91D0 bory i lasy bagienne (Vaccinio uliginosi-Betuletum pubescentis, Vaccinio uliginosi-Pinetum) i brzozowo-sosnowe bagienne lasy borealne, reprezentowane przez borealny bór bagienny pokrywający 21,43 ha jego powierzchni.

Siedlisko przyrodnicze torfowisk przejściowych i trzęsawisk jest wykształcone w nietypowej formie – ma ono w przeważającej części charakter antropogeniczny: wykształcone jest wtórnie na starych, szerokich, podwójnych rowach melioracyjnych, rozcinających centralnie nieckę torfowiskową. W rowach roślinność torfowiskowa w formie przewodnionego pła mszarnego. Ponadto przy rowach zachowane bardzo niewielkie resztki otwartej roślinności torfowiskowej na murszejących torfach. Jedynie w południowej części obszaru potwierdzono niewielki powierzchniowo fragment płatu torfowiska przejściowego, zajmującego niewielką polanę, na której obserwuje się sukcesję w kierunku boru bagiennego.

Siedlisko przyrodnicze sosnowych borów bagiennych pierwotnie zajmowało obrzeża niecki torfowiskowej, a następnie rozprzestrzeniło się na wcześniej otwarty teren torfowiska przejściowego po zmianie stosunków wodnych w pierwszej połowie XX wieku, zmieniających układ hydrologiczny niecki. Drzewostany w znacznej mierze młode równowiekowe, o złym stanie zachowania, lokalnie przechodzące w bory trzęślicowe. Lokalnie uderzająco zły stan zdrowotny drzew – znaczne ilości posuszu, sosny zamierają i przewracają się na murszach. Uwodnienie, z uwagi na zaistniałe zmurszenie torfów, złe - zaskakujący jest jednak stały (choć nieliczny) udział w runie gatunków typowych dla siedliska, a także warstwy mszystej. Miejscowo zachowane są prześwietlone starsze drzewostany o charakterze typowym dla siedliska. Tereny wyżej położone zajmują wilgotne bory trzęślicowe (Molinio-Pinetum).

Na terenie obiektu stwierdzono stanowiska roślin podlegających ochronie ścisłej - rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia) oraz częściowej – modrzewnica zwyczajna (Andromeda polifolia), bagno zwyczajne (Ledum palustre), torfowiec kończysty (Sphagnum fallax) i torfowiec frędzlowaty (Sphagnum fimbriatum), próchniczek błotny (Aulacomium palustre), widłoząb kędzierzawy (Dicranum polysetum), rokietnik pospolity (Dicranum schreberi), płonnik pospolity (Polytrichum commune), a także gatunków regionalnie rzadkich – żurawina błotna (Oxycoccus palustris), przygiełka biała (Rhynchospora alba), turzyca nitkowata (Carex lasiocarpa), wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum), wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium), borówka bagienna (Vaccinium uliginosum); od kilku już lat nie udało się potwierdzić stanowiska widłaczka torfowego (Lycopodiella innundata), który kilka lat wcześniej tworzył płat o wielkości ok. 1 m2 w obrębie pła mszarnego na północy obszaru. Najprawdopodobniej stanowisko zostało zniszczone przez dziki wskutek zbuchtowania płatu pła mszarnego.

Przez kilkanaście ostatnich lat nie stwierdzono obniżania się poziomu wody gruntowej w obrębie samej niecki torfowiskowej w stosunku do lat ubiegłych, pło mszarne ma wyraźnie przewodniony charakter. Odpływ wody powierzchniowej został w poprzednich latach zahamowany poprzez zasypanie starego rowu melioracyjnego, odprowadzającego wodę z niecki torfowiskowej w kierunku zachodnim. W obrębie torfowiska przejściowego widoczne jest wkraczanie wierzby szarej i uszatej, natomiast w zbiorowisku boru bagiennego zauważalny jest postępujący wzrost udziału trzęślicy modrej. Niepokojącym zjawiskiem jest spontaniczna ekspansja czeremchy późnej do drzewostanów (wilgotnych borów trzęślicowych), stanowiących „strefę buforową” dla siedlisk pozostających przedmiotem ochrony.

Podstawą wszelkich działań ochroniarskich na terenie chronionego obszaru jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 27 listopada 2020 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Bagno Bruch koło Pyrzowic PLH240035, zaktualizowane następnie Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 10 października 2024 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Bagno Bruch koło Pyrzowic PLH240035.

Nadleśnictwo Świerklaniec, w ramach udostępniania informacji o środowisku, przekazuje zainteresowanym osobom wyniki corocznych przeglądów oraz udostępnia posiadane standardowe formularze danych dla obszaru Natura 2000 (z zastrzeżeniem danych wrażliwych).