Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne, o czym mówi przepis art. 43 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Ta indywidualna forma ochrona przewiduje poddawanie pod ochronę elementów środowiska przyrodniczego wraz ze współwystępującymi tworami kulturowymi, będącymi pozostałością po działalności człowieka. Należy przy tym zaznaczyć, że zespół przyrodniczo-krajobrazowy ustanawia się na tych terenach i w przypadkach, gdy cenne fragmenty krajobrazu nie zostały objęte inną, dalej idącą formy ochrony (chodzi tutaj w szczególności o parki krajobrazowe, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe czy parki kulturowe ustanawiane w myśl art. art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

               Z danych najnowszego Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025 wynika, że w kraju według stanu na 31 XII 2024 r.   za użytki ekologiczne uznano 322 obiekty o łącznej powierzchni 117 042 ha. [GUS, warszawa 2025]

               W Nadleśnictwie Świerklaniec zlokalizowany jest według stanu na 31 XII 2025 r. jest 1 zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Pasieki”, położony w granicach administracyjnych Gminy Miasteczko Śląskie. Pierwotnie zajmował on powierzchnię 10,00 ha i został utworzony na mocy Uchwały nr LI/403/10 Rady Miejskiej w Miasteczku Śląskim z dnia 29 września 2010 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Pasieki”, a następnie jego powierzchnię powiększono do 32,07 ha na mocy Uchwały nr XLII/425/22 Rady Miejskiej w Miasteczku Śląskim z dnia 2 sierpnia 2022 r. w sprawie zmiany Uchwały Rady Miejskiej w Miasteczku Śląskim nr LI/403/10 z dnia 29 września 2010 r. dotyczącej ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Pasieki”. Utworzony został w celu zachowania ze względów przyrodniczych, kulturowych i dydaktycznych terenu o atrakcyjnej krajobrazowo rzeźbie (warpie), powstałej w dużej mierze w wyniku dawnej działalności górniczej.

                Swym zasięgiem zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Pasieki” obejmuje obszar z pozostałościami po górniczej eksploatacji rud odkrytych tutaj w drugiej połowie XIX wieku w środkowotriasowych dolomitach zalegających pod nadkładem glin zwałowych. Początkowo do pozyskiwania płytko zalegających pokładów rud żelaza stosowano metodę odkrywkową i szybikową. W tym celu w latach 1850-80 wydrążono ok. 90 szybów. Kopalnię rud żelaza „Bibiela” oraz kopalnię rud cynkowo-ołowianych „Szczęście Flory” uruchomiono 1889 r., wydobywając rudy metodą upadową - tym celu do głębokości 60 m wydrążono cztery szyby: Neptun, Nordstern, Glück Auf oraz Klemens.

                Za uznaniem tego terenu za zespół przyrodniczo-krajobrazowy przemawiały:

- walory przyrodnicze: naturalne i półnaturalne zbiorowisko borowe, przeplatane fragmentami naturalnych i półnaturalnych zbiorowisk grądowych i łęgowych oraz zbiorowisk wodnych - z rzadkimi gatunkami roślin oraz bogatą fauną płazów;

- walory kulturowe: leje ziemne będące pozostałością szybów kopalnianych oraz pozostałości hałd pokopalnianych z odłożonym urobkiem skały płonej (warpie), ruiny zabudowań gospodarczych po nieistniejącej kopalni  (3 obiekty murowane), pozostałości szybów wentylacyjnych (1 zabezpieczony, 1 zalany wodą), ślad po kolejce wąskotorowej;

- walory dydaktyczne: zapoznanie z pamiątkami po górnictwie rud, żelaza, ołowiu, cynku i srebra, obserwacja zagospodarowania terenów pokopalnianych w kierunku leśnym oraz możliwość śledzenia sukcesji naturalnej w miejscach najsilniej zaburzonych (niezrekultywowanych).

                Na uwagę zasługują stwierdzone ciekawe okazy drzew: wiekowy dąb szypułkowy (Quercus robur) z częściowo zamarłą koroną oraz okazały modrzew europejski (Larix decidua) o wymiarach pretendujących go do objęcia ochroną indywidualną w formie pomnika przyrody. Na terenie obiektu stwierdzono występowanie gatunków roślin podlegających ochronie ścisłej - pływacz zaniedbany (Urticularia australis) oraz częściowej - wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum) i kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), a także gatunków regionalnie rzadkich - kokoryczka okółkowa (Polygonatum verticillatum), skrzyp błotny (Equisetum palustre), czworolist pospolity (Paris quadrifolia). W granicach obiektu obserwowano chronione gatunki ptaków: dzięcioł czarny (Dryocopus martius), dzięcioł zielonosiwy (Picus canus), krzyżodziób świerkowy (Loxia curvirostra), trzmielojad (Pemis apivorus) i zimorodek (Alcedo atthis). Do negatywnych zjawisk należy zaliczyć występowanie gatunków obcych roślin: występującej na terenie całego obszaru chronionego z mniejszą lub większą częstością czeremchy późnej (Padus serotina) oraz pojedynczego skupienia tawliny jarzębolistnej (Sorbaria sorbifolia).

                W wyszukiwarce centralnego rejestru form ochrony przyrody udostępnianej przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie pod adresem: https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/ można znaleźć urzędowe informacje o obiekcie oraz przejść na stronę:  https://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy/ aby zobaczyć zasięg użytku ekologicznego na mapie.

               Nadleśnictwo Świerklaniec, w ramach udostępniania informacji o środowisku, przekazuje zainteresowanym osobom wyniki corocznych przeglądów zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.