LASY NADLEŚNICTWA

PRZYNALEŻNOŚĆ DO KRAINY PRZYRODNICZO-LEŚNEJ I MEZOREGIONÓW

Obszar: Europa Zachodnia

Podobszar: Pozaalpejska Europa Środkowa (3)

Prowincja: Niż Środkowoeuropejski (31)

Podprowincja: Wyżyna Śląsko-Krakowska (341)

Makroregion: Wyżyna Śląska (341.1)

Mezoregion: Garb Tarnogórski (341.12)

Wyżyna Katowicka (341.13)

Makroregion: Wyżyna Woźnicko-Wieluńska (341.2)

Mezoregion: Próg Woźnicki (341.23)

POŁOŻENIE GEOBOTANICZNE

Prowincja Środkowoeuropejska

Podprowincja Środkowoeuropejska Właściwa

B Dział Brandenbursko-Wielkopolski

B.5 Kraina Dolnośląska

B.5.3. Okręg Borów Stobrawskich, Turawskich i Niemodlińskich

B.5.3.f. Podokręg Miotkowski

B.5.3.g. Podokręg Tworoski

C.3.1. Okręg Górnośląski Właściwy

C.3.1.a Podokręg Zabrzańsko-Tarnogórski

C.3.1.b Podokręg Siewierski

C.3.1.c Podokręg Lubliniecko-Zawierciański

C.3.1.e Podokręg Będziński

C.3.1.n Podokręg Bytomsko-Mysłowicki

POŁOŻENIE HYDROGRAFICZNE

I Wisła

II Wisła do Sanu

III Przemsza

IV Brynica

V Brynica do zb. Kozłowa Góra

Brynica od zapory zb. Kozłowa Góra do Szarlejki (p)

Szarlejka

Brynica od Szarlejki do Rawy (p)

VI Brynica do Trzoni (l)

Brynica od Trzoni do Czeczówki (l)

Czeczówka

Brynica od Czeczówki do Dopływu spod Żyglinka (p)

Dopływ spod Żyglinka

Brynica od Dopływu spod Żyglinka do Potoku Ożarowickiego (l)

Potok Ożarowicki (Ożarowica)

Brynica od Potoku Ożarowickiego do zb. Kozłowa Góra

Brynica od zapory zb. Kozłowa Góra do Rowu Świerklanieckiego (p)

Rów Świerklaniecki

Brynica od Rowu Świerklanieckiego do Szarlejki (p)

Szarlejka od Rowu Radzionkowskiego do ujścia

Brynica od Szarlejki do Rowu z Orła Białego (p)

Rów z Orła Białego

Brynica od Rowu z Orła Białego do Jaworznika (l)

Jaworznik

Brynica od Jaworznika do Rowu z Dąbrówki Wielkiej (p)

Rów z Dąbrówki Wielkiej

Brynica od Rowu z Dąbrówki Wielkiej do Wielonki (l)

Wielonka

Brynica od Wielonki do Rawy (p)

V Zlewnia zb. Kozłowa Góra

VI Bezpośrednia zlewnia zb. Kozłowa Góra

Dopływ spod Siemoni (l)

Potok spod Nakła (p)

I Odra

II Odra do Nysy Kłodzkiej (l)

III Mała Panew (p)

IV Mała Panew do Lublinicy (p)

V Mała Panew do Babieniczki (p)

VI Mała Panew do Łany (p)

Łana

Mała Panew od Łany do Ligockiego Potoku (p)

Mała Panew od Ligockiego Potoku do Babieniczki (p)

V Mała Panew od Babieniczki do Leśnicy (p)

VI Mała Panew od Babieniczki do Zacharowskiego Rowu (l)

Zacharowski Rów

Mała Panew od Zacharowskiego Rowu do Zimnej Wody (p)

Mała Panew od Zimnej Wody do Dubielskiego Potoku (p)

Mała Panew od Dubielskiego Potoku do Dopływu w Bruśku (l)

Dopływ w Bruśku

V Stoła

VI Stoła do Granicznej Wody (p)

Graniczna Woda

Bielawa (Małokrzywa)

Dębnica

KLIMAT

Lasy Nadleśnictwa Świerklaniec położone są w XXVI Śląsko-Krakowskim regionie klimatycznym według regionalizacji klimatycznej Wosia (1994). Niewielka północna część nadleśnictwa znajduje się w zasięgu XX Regionu Zachodniomałopolskiego. Region Śląsko-Krakowski wyróżnia się stosunkowo dużą liczbą dni bardzo ciepłych z opadem oraz dni umiarkowanie ciepłych z dużym zachmurzeniem i opadem. Częściej niż w innych regionach występują również dni przymrozkowe umiarkowanie chłodne bez opadu, natomiast rzadziej obserwuje się dni umiarkowanie ciepłe i pochmurne oraz dni chłodne z dużym zachmurzeniem. Region Zachodniomałopolski odznacza się natomiast większą liczbą dni przymrozkowych bardzo chłodnych oraz umiarkowanie zimnych.

Obszar Nadleśnictwa Świerklaniec charakteryzuje się niewielkim zróżnicowaniem wysokości bezwzględnych i stosunkowo zwartymi kompleksami leśnymi, dlatego lokalne różnice klimatyczne są niewielkie. Warunki klimatyczne kształtowane są przede wszystkim przez wielkoskalowe procesy cyrkulacyjne związane z obiegiem ciepła i wilgoci w atmosferze. Czynniki lokalne, takie jak obecność rozległych kompleksów leśnych, cieków i zbiorników wodnych oraz sposób użytkowania terenu, wpływają głównie na lokalne zróżnicowanie temperatury i wilgotności powietrza.

Charakterystykę klimatu opracowano na podstawie danych ze stacji synoptycznych IMGW-PIB położonych najbliżej zasięgu terytorialnego nadleśnictwa, przede wszystkim w Katowicach i Częstochowie. Aktualne analizy klimatyczne odnoszą się do wielolecia 1991–2020.

Średnia roczna temperatura powietrza na obszarze Nadleśnictwa Świerklaniec wynosi od około 8 do 10°C. Średnie temperatury maksymalne osiągają 27–29°C, natomiast średnie temperatury minimalne wynoszą od –7 do –9°C. W ostatnich dekadach obserwowany jest wyraźny wzrost temperatury powietrza. Średnia temperatura w regionie wzrasta w tempie około 0,26–0,29°C na każde dziesięciolecie. Szczególnie ciepły przebieg miały lata 2014–2020, zaliczane do lat ciepłych, bardzo ciepłych lub ekstremalnie ciepłych, podczas gdy rok 2021 sklasyfikowano jako termicznie normalny.

Średnia roczna suma opadów atmosferycznych na obszarze nadleśnictwa wynosi około 650–750 mm. W przebiegu rocznym wyraźnie zaznacza się maksimum opadów przypadające na miesiące letnie oraz minimum w okresie zimowym. Analizy wieloletnie wskazują na znaczną zmienność opadów pomiędzy poszczególnymi latami. Szczególnie niskie sumy opadów odnotowano w latach 2015 i 2018, natomiast lata 2014 i 2017 należały do wilgotnych.

Średnie roczne usłonecznienie wynosi około 1700–1750 godzin. Długość okresu wegetacyjnego na obszarze Nadleśnictwa Świerklaniec wynosi przeciętnie od 210 do 220 dni, co stwarza korzystne warunki dla wzrostu i rozwoju drzewostanów.

W ostatnich dekadach coraz wyraźniej obserwowane są skutki zmian klimatycznych. Wzrost temperatury powietrza, częstsze okresy suszy, występowanie fal upałów oraz nasilające się zjawiska ekstremalne prowadzą do pogorszenia warunków siedliskowych wielu gatunków drzew. Szczególnie niekorzystne warunki wystąpiły w latach 2015–2019, kiedy na skutek współdziałania czynników abiotycznych (susza, wysokie temperatury oraz silne wiatry) i biotycznych (choroby grzybowe oraz gradacje owadów) nastąpiło wyraźne osłabienie drzewostanów, zwłaszcza sosnowych i świerkowych.

Postępujące zmiany klimatu wpływają również na przesuwanie się optimum ekologicznego gatunków drzew, wydłużenie okresu wegetacyjnego oraz zwiększenie intensywności parowania. Skutkiem jest ograniczenie zasobów wodnych w siedliskach leśnych, wzrost zagrożenia pożarowego, przyspieszenie procesów mineralizacji gleb oraz zwiększona podatność lasów na czynniki biotyczne i abiotyczne. Łagodniejsze zimy sprzyjają przeżywalności wielu gatunków szkodników oraz zwierzyny roślinożernej, co może prowadzić do dalszego pogorszenia stanu zdrowotnego lasów.

Jednocześnie ekosystemy leśne odgrywają istotną rolę w ograniczaniu skutków zmian klimatycznych poprzez magazynowanie węgla, retencję wody oraz stabilizowanie lokalnych warunków klimatycznych. Zwiększanie odporności lasów wymaga prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej, dostosowywania składów gatunkowych do zmieniających się warunków siedliskowych oraz odbudowy drzewostanów o większej odporności na stres klimatyczny. Założenia te realizowane są w ramach Planów Urządzenia Lasu, stanowiących podstawowe narzędzie prowadzenia trwale zrównoważonej gospodarki leśnej.