Zgodnie z definicją zawartą w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody pomnikami przyrody mogą być pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

          Z danych najnowszego Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2025 wynika, że w kraju według stanu na 31 XII 2024 r. za pomniki przyrody uznanych jest aktualnie 35 066 obiektów przyrody ożywionej i nieożywionej, w tym: 27 448 pojedynczych drzew, 4 803 grup drzew, 731 alei drzew, 1 104 głazy narzutowe, 349 skałek i jaskiń oraz 631 innych różnorodnych obiektów przyrodniczych, zarówno ożywionych jak i nieożywionych (np. źródła, wodospady, wywierzyska, jary – 173 obiektów, a także 86 krzewów). [GUS, warszawa 2025]

          W Nadleśnictwie Świerklaniec zlokalizowanych jest według stanu na 31 XII 2025 r. łącznie 17 obiektów przyrody ożywionej (16 obiektów) i nieożywionej (1 obiekt) uznanych za pomniki przyrody. Na zbiór ten składają się w szczególności:

- 8 pojedynczych drzew (6 dębów szypułkowych i 2 cisy pospolite),

- 4 grupy drzew (3 - złożone z dębów szypułkowych i 1 – skupiająca sosny pospolite),

- 4 aleje drzew (3 – złożone z dębów szypułkowych i 1 – złożona z lip drobnolistnych),

- 1 głaz narzutowy (granit alkaliczno-skaleniowy pochodzenia fenoskandzkiego).

          Łącznie pomniki przyrody w Nadleśnictwie Świerklaniec grupują w swym składzie 115 drzew.

          Należy przy tym zauważyć, że w obrębie pomników przyrody typu grupa drzew lub aleja nie wszystkie drzewa wchodzące w skład danego wieloobiektowego pomnika przyrody rosną na działkach w zarządzie Nadleśnictwa Świerklaniec – zdarza się, że część drzew danego pomnika przyrody rośnie na działkach nadleśnictwa, a część na gruntach innej własności – stąd liczba drzew w poszczególnych grupach czy alejach nie jest tożsama z liczbą drzew w grupie lub alei wykazywanej przez nadleśnictwo.

          W obrębie pomników przyrody ożywionej na szczególną uwagę, ze względu na rzadkość występowania, zasługują 2 cisy pospolite Taxus baccata (niepospolite, wbrew nazwie) w granicach administracyjnych Miasta Kalety – drzewa gatunku podlegającego w Polsce częściowej ochronie gatunkowej. Jeden z tych cisów – cis Donnersmarcka, rosnący w Leśnictwie Jędrysek – o pierśnicy 232 cm (2025 r.) uznany został w 2001 r. za najgrubszego cisa rosnącego w Lasach Państwowych, w plebiscycie zorganizowanym przez czasopismo „Przegląd Leśniczy”. Należy również zauważyć, że drzewo to od kilkunastu lat regularnie owocuje, co przejawia się licznym występowaniem w jego sąsiedztwie siewek i podrostów, z których najwyższe osiągnęły już 3 m wysokości.

          Wszystkie pomniki przyrody zlokalizowane na gruntach zarządzanych przez Nadleśnictwo Świerklaniec podlegają, zgodnie z § 211 obowiązującej w Lasach Państwowych Instrukcji ochrony lasu, corocznemu przeglądowi ich stanu. [ORW LP, Warszawa 2024].

          Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z prawem za monitorowanie stanu drzew, ich pielęgnację, oznakowanie, bądź zapewnienie bezpieczeństwa publicznego w związku z ustanowionymi pomnikami przyrody odpowiada wójt gminy, burmistrz lub prezydent miasta.

          Wykaz wszystkich pomników przyrody na gruntach w zarządzie Nadleśnictwa Świerklaniec znajduje się w załączonym poniżej pliku. Nadleśnictwo Świerklaniec, w ramach udostępniania informacji o środowisku, przekazuje również zainteresowanym osobom wyniki corocznych przeglądów pomników przyrody.